2026

📣 Het concept-template voor de AI Act FRIA is beschikbaar.

De FRIA is een Fundamental Rights Impact Assessment die met name overheden moeten uitvoeren, maar ook private partijen die publieke diensten leveren, zoals zorginstellingen, onderwijsinstellingen of woningcorporaties. Ook financiële instellingen moeten aan de slag met een FRIA als ze hoog-risico AI gaan gebruiken voor de beoordeling van kredietwaardigheid of het bepalen van creditscores.

Het concept-template wordt nu beschikbaar gesteld om feedback op te halen, die de Europese Commissie kan verwerken in een definitieve versie. Mooie kans dus om ermee proef te draaien en bij te dragen aan de ontwikkeling van de FRIA.

De consultatie loopt tot 15 januari 2027.

Ben je benieuwd hoe het template uitpakt voor jouw organisatie, of wil je er eens samen doorheen lopen? Stuur me gerust een bericht, ik denk graag mee.

De consultatie is hier te vinden: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-seeks-feedback-draft-template-fundamental-rights-impact-assessment-under-ai-act

ICO-guidance: inzageverzoeken die met AI zijn gemaakt

De Britse privacytoezichthouder heeft guidance opgesteld voor het behandelen van inzageverzoeken die met AI zijn gemaakt. De kern is: behandel AI-gegenereerde verzoeken niet anders. Wees er bijv. wel bewust van dat AI-gebruik kan leiden tot onduidelijke verzoeken, die opheldering vereisen om ze goed te kunnen behandelen.

De toezichthouder geeft ook 7 praktische tips aan organisaties. Hieronder voor het gemak vertaald.

Tips voor het omgaan met AI-gegenereerde inzageverzoeken: 1. Leg duidelijk uit hoe je een inzageverzoek indient en bij wie mensen terechtkunnen voor hulp. 2. Train medewerkers, zodat ze de wettelijke eisen kennen en niet schrikken van lange, complexe verzoeken. 3. Leg uit dat een duidelijk, specifiek verzoek het zoeken naar de gegevens makkelijker maakt. 4. Bied optionele voorbeeldprompts of sjablonen aan en maak duidelijk dat ze niet verplicht zijn. 5. Vraag mensen hun verzoek na te lezen voor verzending. 6. Leg je verplichtingen en reactietermijnen uit. 7. Wijs op de risico's van AI-tools en raad af er (gevoelige) persoonsgegevens in te voeren.

Bron: https://cy.ico.org.uk/for-organisations/uk-gdpr-guidance-and-resources/subject-access-requests/subject-access-requests-generated-by-artificial-intelligence/#options

Etsy's nieuwe regels voor AI-gegenereerde producten

🛍️ Etsy is natuurlijk dé plek om originele mokken te kopen en creatievelingen te ondersteunen. Maar het is ook een plek waar de vruchten van generatieve AI welig tieren, met gevolgen voor zowel verkopers als kopers en Etsy zelf. Het is natuurlijk erg vervelend als een gekocht breipatroon AI-gegenereerd blijkt te zijn en niet blijkt te kloppen. Of de kleuren van een poster er in het echt net wat anders uitzien dan op de "AI-visualisatie".

Etsy heeft een nieuwe koers uitgezet. Er komt geen algeheel "AI-verbod" op Etsy, maar wel een slimme mix van nieuwe platformregels, nudging van aanbieders en (AI-gebaseerde?) handhaving. Het laat wat mij betreft goed zien dat alleen vermelden "Deze afbeelding is gemaakt met AI" niet voldoende is. De nieuwe AI-voorwaarden en verkopershandboek van Etsy laten goed zien wat er nodig is als je vandaag de dag een platform wil runnen en waar online verkopers in toenemende mate mee te maken krijgen.

https://www.etsy.com/news/creativity-and-trust-in-the-age-of-ai

https://www.etsy.com/nl/seller-handbook/article/1522733284810?ref=handbook

Er zit opeens een AI-assistent in de PDF-reader?

Hoe zit dat contractueel, en waar moet je op letten? De Nederlandse overheid heeft er een handige handreiking over gepubliceerd.

De handreiking is geschreven met overheidsinkopers in gedachten, maar is een mooi beginpunt voor iedereen die apps, diensten en andere digitale producten inkoopt. De belangrijkste les: AI is niet zomaar een nieuwe feature. Het kan de aard van de dienstverlening veranderen en nieuwe risico’s met zich meebrengen, bijvoorbeeld op het gebied van cyberbeveiliging. 'AI-updates' zijn dus relevant voor zowel lopende als nieuwe contracten. Maar het begint natuurlijk met weten dát er AI-functionaliteit aankomt. Goede afspraken voorkomen dat jij en je organisatie daardoor worden verrast.

Het document is ook hier te vinden: https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/handreiking-helpt-bij-ai-toevoegingen-in-software/

🗞️ Nieuw artikel over GPAI en de Europese Code of Practice

Wat mogen we in de EU verwachten van grote AI-modelaanbieders zoals OpenAI, Anthropic en Meta op het gebied van transparantie, auteursrecht en veiligheid? De AI-verordening introduceerde daarvoor een nieuw regime dat verder is ingevuld met een Code of Practice for General-Purpose AI.
De zeer recent aangenomen AI Omnibus bevat nu ook een duidelijker kader voor toezicht door het Europese AI Office en de samenwerking met nationale toezichthouders.

Over die regels, de code en het toezicht valt natuurlijk van alles te zeggen. Maar in onze nieuwste publicatie gaan Brend Plantinga en ikzelf vooral in op de totstandkoming van de code en hoe deze code qua aard, reikwijdte en omvang toch vooral ook een noviteit is in het Europese recht.

Het artikel is hier inmiddels open access te lezen op de website van het mooie Nederlands tijdschrift voor Europees recht (NtEr) - Boom juridisch. We sloten onze bijdrage af in februari 2026.

Het AI-veiligheidsbeleid gaat een nieuwe fase in.

De Amerikaanse overheid legt Anthropic een export controle maatregel op, omwille van nationale veiligheid. Dat na berichten dat security-researchers waarborgen zouden hebben doorbroken: https://www.securityweek.com/anthropic-disputes-fable-5-ai-jailbreak/

Fable 5 en Mythos 5 mogen in Amerika niet meer worden aangeboden aan buitenlanders. Daarop heeft Anthropic de modellen helemaal offline gehaald. Dat snap ik wel, want het is nogal lastig om modeltoegang te beperken langs landsgrenzen. Impactvol ook, want in tegenstelling tot Mythos, werd Fable al een paar dagen aan consumenten aangeboden en was ook beschikbaar via API.

Het laatste woord is hier natuurlijk nog niet over gezegd, maar het markeert duidelijk een nieuwe fase waarin enorme AI-modellen nadrukkelijk het onderwerp zijn geworden van exportcontrole.

https://www.anthropic.com/news/fable-mythos-access

Is een WOZ-algoritme deskundig? 'Ja', zeggen rechtbanken.

🏡 In een serie zaken over onroerendezaakbelastingen (OZB) doen de rechtbank Noord-Holland en Zeeland-West-Brabant een aantal opvallende uitspraken. Een WOZ-bureau gebruikte software en AI om op grote schaal taxatierapporten te genereren voor woningeigenaren die bezwaar maakten tegen hun WOZ-waarde. In een paar maanden tijd: ruim 29.500 rapporten, allemaal ondertekend door dezelfde persoon.

💸 Met het oog op de kostenvergoeding voor de rapporten was de vraag: is hier eigenlijk sprake van een 'deskundige' in juridische zin? De ondertekenaar van de rapporten voldoet daar volgens de rechtbanken niet aan. Geen taxatieopleiding, geen relevante werkervaring, en het rapport niet zelf opgesteld. In klassieke zin dus géén deskundige.

⏮️ MAAR. De rechtbank erkent dat de software achter de rapporten wél een vorm van deskundigheid vertegenwoordigt. Geen taxatie-technische deskundigheid, maar "data-analytische" deskundigheid. Het bedrijf heeft geïnvesteerd in kennis en technologie waarmee woningen worden getaxeerd op basis van openbare data. Die expertise is andersoortig, maar het is wel expertise.

🏚️ Helaas voor het WOZ-bureau wordt kostenvergoeding niet op traditionele wijze berekend (uren x tarief), maar wordt gekeken naar wat een gemeente normaal gesproken betaalt voor zo'n rapport, zo'n 24 euro i.p.v. ruim 140 euro.

Kortom, interessante uitspraken over de deskundigheid van 'AI' in het bestuursrecht en de waarde ervan. Met ongetwijfeld ook impact op de businessmodellen van WOZ-bureaus.

Zie onder andere: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBZWB:2026:1589. En: ECLI:NL:RBZWB:2026:1588, ECLI:NL:RBNHO:2026:2304, ECLI:NL:RBNHO:2026:2305, ECLI:NL:RBNHO:2026:2306, ECLI:NL:RBNHO:2026:2308 & ECLI:NL:RBNHO:2026:2309.

💒 Zo zijn we niet getrouwd?! Huwelijksakte doorgehaald na gebruik ChatGPT; trouwverklaring vergeten

Babs schrijft toespraak met ChatGPT, maar verklaring is niet conform art. 1:67, eerste lid, BW.

🧑🏻‍⚖️ Rechter: "Het gevolg is dat er geen huwelijk tussen de man en de vrouw tot stand is gekomen. Dit betekent dat de huwelijksakte ten onrechte in de registers van de burgerlijke stand is opgenomen." Oei...

https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBOVE:2026:23

2025

Onderzoek: GenAI maakt opmars in juridische procedures

Een analyse van het Australische Centre for the Future of the Legal Profession van 520 (buitenlandse) zaken laat zien dat generatieve AI steeds vaker en vaak verkeerd in rechtszaken wordt gebruikt.
De studie betrof tien jurisdicties: Australië, Canada, Hongkong, India, Ierland, Nieuw-Zeeland, Singapore, Zuid-Afrika, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

🗒️ Belangrijkste bevindingen:

  • Incidenten komen vooral van zelfprocederende partijen.
  • De meeste gevallen spelen in lagere rechtbanken.
  • Het aantal AI-gerelateerde zaken stijgt snel, vooral in 2025.

Wat zijn de risico’s?

1️⃣ valse en onjuiste citaten en samenvattingen van jurisprudentie
2️⃣ gebrekkige juridische redeneringen gebaseerd op niet-geverifieerde AI-output
3️⃣ procedureel onjuiste en gebrekkige documentatie
4️⃣ overdadige documentatie en het ‘overspoelen’ van rechtbanken en andere partijen

🇳🇱? Uit het onderzoek blijkt dus dat vooral zelfprocederende partijen GenAI te pas en te onpas inzetten. Ik kan me voorstellen dat in Nederland Gen AI gebruik vooral aan de orde is in bestuursrechtelijke procedures. En wat dan te denken van de grote aantallen bezwaarschriften die jaarlijks worden ingediend bij bestuursorganen…

Het rapport bevat ook waardevolle aanbevelingen!

Link: https://lnkd.in/e88ejpCu